عنوان پروژه :ارزيابي طرح هميارسلامت ( بهداشتياران و پيشگامان ) ،‌در مدارس استان قزوين و ارائه ي راهكارهاي توسعه ي كيفي آن

  مجري پروژه  : تورج جعفرزادگان ، کارشناسی ارشد ، عضو شورای تحقیقات اداره کل آموزش و پرورش استان قزوین

ناظر طرح  : سیامک عالیخانی ، دکترای حرفه ای ، وزارت بهداشت

مشاور : علیرضا طاهرخانی ، کارشناسی ، رییس گروه سلامت اداره کل آموزش و پرورش استان قزوین

  سال 1389

 این طرح با استفاده از اعتبارات مالی شورای تحقیقات اداره کل آموزش و پرورش استان قزوین انجام شده است

 

    پيام هاي اصلي گزارش   

عصر حاضر را ، روزگار انفجار اطلاعات نام گذاری کرده اند . این ویژگی مزایای بسیاری برای بشر امروز به همراه داشته است ، اما از دیگر سو و به دلیل محدویت عمر انسان و عدم توانایی او برای فراگیری این حجم عظیم از اطلاعات ، لازم است در طول عمر کوتاه خود  دانشی را فراگیرد که برای او سودمند است و برای بهتر زیستن او به کار می آید .

براین اساس لازم است محتوای برنامه ها و دروسی که در مدارس آموزش داده می شوند دائما مورد نقد و ارزیابی قرار گیرد تا عمر گرانمایه ی فرزندان این خاک ، برای فراگیری شایسته ترین مطالب صرف شود . پژوهش حاضر با این هدف و در راستای تحقق اهداف طرح جامع سلامت استان قزوین  اجرا شد تا روشن کند طرح همیار سلامت که چند سالی است در مدارس ابتدایی و راهنمایی استان اجرا می شود ، تا چه اندازه به اهداف مورد نظر خود دست یافته است .

برای ارزیابی این طرح چهار نوع پرسشنامه تهیه شد که عبارتند از پرسشنامه ی سنجش دانش ، پرسشنامه ی سنجش نگرش ، پرسشنامه ی خودسنجی عملکرد و پرسشنامه ی والدین . پرسشنامه های یاد شده در دو گروه مداخله ( گروهی که تحت آموزشهای طرح قرار گرفته اند ) و گروه گواه ( گروهی که آموزش های طرح را دریافت نکرده اند ) اجرا شد و پس از تحلیل داده ها نتایج ذیل حاصل شد :

 

1.       طرح یاد شده در مدارس ابتدایی موفق تر عمل نموده و توانسته به بسیاری از اهداف خود دست یابد .

2.       در مدارس راهنمایی تفاوت قابل ملاحظه ای بین گروهی که در طرح شرکت داشته اند با گروهی که آموزشهای طرح را دریافت نکرده اند مشاهده نشد .

3.       نمراتی که دختران مقطع راهنمایی در چهار بخش دانش ، نگرش ، خودسنجی عملکرد و ارزیابی عملکرد توسط والدین کسب کرده اند به طور قابل ملاحظه ای از پسران بهتر است . یعنی دختران چه در گروه مداخله و چه در گروه گواه ، از دانش ، نگرش ، و عملکرد بهداشتی بهتری نسبت به پسران برخوردار بوده اند و والدین آنان نیز دختران را در عملکرد بهداشتی بهتر از پسران ارزیابی کرده اند .

4.       تفاوت فوق ، یعنی تفاوت جنسیتی به جز در چند مورد در نتایج مدارس ابتدایی مشاهده نشد .

پرسشنامه ی دیگری نیز برای نظر سنجی از مجریان طرح تهیه شد که نتایج حاصله عبارتند از :

 1.       کتب تهیه شده برای طرح با سن دانش آموزان تناسب کافی ندارد .

2.       کتب تهیه شده برای طرح به تعداد کافی در اختیار دانش آموزان قرار نگرفته است .

3.       مجریان طرح آموزشهای لازم و کافی دریافت نکرده اند .

4.       لازم است مدیران مدارس نیز توسط شیوه های مناسب با طرح آشنا شده و همکاری حداکثری آنان جلب شود .

 خلاصه گزارش

 مقدمه

مدرسه در جهان معاصر از جايگاه بنيادي و در عين حال پيچيده اي برخوردار بوده ، و گامهاي ابتدايي براي رسيدن به اهداف غايي و نهايي هر جامعه را مي توان در لابلاي برنامه هاي مدارس آن جستجو نمود .

مبناي تحول اجتماعي ، اقتصادي ، فرهنگي ، سياسي ، علمي و صنعتي در هر جامعه از آموزش و پرورش آغاز مي شود . در واقع آموزش و پرورش در ادبيات توسعه ي همه ي كشورهاي دنيا وجود دارد . آموزش و پرورش به عنوان اولين عامل توسعه بايد داراي شرايطي مناسب باشد . افزايش سطح آگاهي هاي جامعه ، ايجاد مهارتهاي مناسب مانند مهارتهاي شغلي ، مهارتهاي خاص زندگي و مهارتهاي سالم زيستن ، از توانمنديهايي است كه يك آموزش و پرورش پويا در عصر حاضر  بايد از آن برخوردار بوده و براي آن هدف و برنامه داشته باشد(غفاري و همكاران ، 1388 ) .

دركشور ما ، آموزش و پرورش و نظام تعليم و تربيت اسلامي ، با اين هدف كه كمال انسان رسيدن به قرب الهي است ، اهداف غايي را به اهداف اعتقادي ، اخلاقي ، علمي و آموزشي ، فرهنگي هنري ، اجتماعي و زيستي تقسم نموده اند . هر يك از اين اهداف غايي به اهدافي كوچكتر تبديل شده و جهت برنامه ها ي مدارس را تعيين مي نمايند .

بر اين اساس اهداف زيستي آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ايران عبارتند از ( غفاري و همكاران ، 1388 ) :

تامين سلامت جسمي و بهداشت رواني با فراهم ساختن شرايط مناسب

تقويت روحيه رعايت بهداشت عمومي و حفظ محيط زيست

پرورش روحيه توجه به تربيت بدني به عنوان زمينه اي براي رشد معنوي انسان

هر يك از اهداف فوق نيز به تناسب مقطع تحصيلي به اهدافي خردتر تبديل شده و اساس برنامه ها و محتواي آموزشي را شكل مي دهند .

برنامه هاي گوناگون سلامت مدارس ، جهت دستيابي به اهداف زيستي دوره هاي مختلف تحصيلي طراحي و به اجرا درآمده است . برنامه ي همیاران سلامت مدارس نيز اولين تشكل گروهي بهداشتي دانش آموزي است كه به منظور به كارگيري ، هدايت و ساماندهي قابليت ها و استعدادهاي ميليونها دانش آموز كشور و آماده نمودن آنان براي پذيرش مسئوليتهاي دشوار فردا ، در سال 1370 جهت اجرا در مدارس داراي مربي بهداشت تدوين شد (‌دفتر سلامت ، 1385) .

از آن سال تا كنون اين برنامه با افت و خيزهاي متعدد به اجرا درآمده ،‌ اما جايگاه فعاليتها و پشتيباني هاي پژوهشي و ارزشيابي هاي علمي ، كه لازمه ي بلاانتزاع استمرار هر برنامه ي پوياست ، در كنار آن خالي مانده است . لذا  پژوهشي حاضر بدين منظور طراحی و اجرا شده است .